شیوه های دعوت فرزندان به نماز توسط خانواده

 یكی از دغدغه های بهبود ارزشهای خانواده درخصوص فرزندان این است كه فرزندان ما از چه زمانی باید نماز بخوانند و آنان چگونه باید با فرهنگ نماز خو بگیرند و بدان علاقه مند شوند . نمازخواندن باید با الزام و اجبار صورت پذیرد یا زمینه های لازم برای انتخاب آزادانه و از روی رغبت و علاقه ایجادگردد ؟ چگونه فرهنگ نماز در دل و روح فرزندان ما تجلی گردد...

همه ما می دانیم كه انسانها در مراحل مختلف زندگی دارای نیازمندی های متفاوتی هستند . تامین نیازهای انسانها مبتنی بر شرایط رشد باعث تسهیل و تسریع رشد جسمی و سلامت روانی آنان خواهد گردید . باید توجه داشت كه نیازهای افراد انسانی درمراحل مختلف سنی متفاوت است و به همین دلیل در هر مرحله از رشد باید با تناسب و یژگیهای آن مرحله سنی برنامه ریزی و اقدام نمود .

یكی از نیازهای فطری انسان ، نیاز به عبودیت و پرستش است لذا پرستش خداوند نیازی درونی است بنابراین پایه پاسخ منطقی به چنین نیازی باید به مقتضای رشد جسمی و روحی انسان ها باشد و برنامه ریزی باید چاشنی كار باشد . مربیان اعتقاد دارند موفقیت برنامه ها رابطه مستقیم با تناسب این برنامه ها با ویژگیهای جسمی - عاطفه - عقلانی و روانی كودكان و نوجوانان دارد. شیوه پاسخ به چنین نیازی در مراحل مختلف سنی راهكارهای و معیارهای ویژه خود را می طلبد . اگر راهكارها متناسب با ویژگیهای خود باشد تاثیرات لازم را بر جای خواهد گذاشت و مخصوصا در تامین نیازمندی به پرستش مناسب با ویژگیهای فرد نباشد  به بیزاری و بی علاقگی خواهد انجامید . در بین ما مسلمانان پرستش خداوند بیش از هر عبارت دیگر در نمازگذاردن تجلی می یابد . . لذا در ذهن و میل تمام فرزندان ما میل به نماز واحكام دینی وجود دارد فقط بر ماست كه آنها را در راه صحیح هدایت كنیم . به طوریكه میل فرزندان به نماز بصورت داوطلبانه و از روی میل و رغبت باشد . مثلا كودكان تا قبل از هفت سالگی پدران و مادران را قهرمانان واقعی و بلا منازع زندگی خویش می شمارند و از اغلب رفتارهای آنها الگو سازی      می­كنند . در چنین سنی ، اگر پدر و مادر فرزندان ما نمازگزار باشند و انجام   رفتار  نماز در نزد آنان از اهمیت لازم برخوردار باشد، فرزندان یا فرزند از روی علاقه و داوطلبانه رفتار « نمازگزار » را درون سازی و با انجام آن بدون هیچگونه تحمیل یا الزامی فرهنگ رفتاری نمازرا الگوسازی می نمایند. درهفت سال دوم دانش آموز مربیان خود را الگو و اسوه انتخاب می كند كه با احترام خاص به آنان نگاه می كنند و از روی رغبت و تمایل، نظرات و پیشنهادهای آنان را عملی می سازند. نماز توسط مربیان می تواند زمینه مناسبی در ایجاد رفتار نماز میان كودكان و نوجوانان گردد و فرهنگ نماز را در بین آنان ترویج نماید.

در هفت سال سوم : گروه دوستان و بخصوص دوستانی كه قدرت رهبری بیشتری دارند می توانند تاثیر شگرف داشته باشند چنانچه گروه دوستان و بخصوص افراد ارشد و رهبر گروه به اقامه نماز علاقه مند باشند چنین رفتاری مورد تبعیت و الگو پذیری اعضاء قرار می گیرد و آنان رغبت چنین رفتاری را خواهند پذیرفت.

از دیگر شیوه های رفتار سازی نماز در كودكان و نوجوانان ، ایجاد تغییرات مطلوب رفتاری است. مثلا روانشناسان رفتار گرا پاداش را به عنوان محرك تقویت و ایجاد رفتار مطلوب می شناسندو روانشناسان شناختی ایجاد بینش و بصیرت و نگرش را شرط ایجادرفتار و نگرش مطلوب می دانند لازم به ذكر است كه پاداش می بایست بالافاصله بعد از انجام رفتار ارائه گردد و این عمل بیشتر برای كودكان و نوجوانان محرك بسیار قوی است كه نتیجه بخش خواهد بود. و در جمع بندی نهایی باید گفت رفتارهای مناسب و موثر پدر و مادر برای نماز خوان كردن فرزندان در اقسام ذیل خلاصه می گردد:

1- بالا بردن سطح آگاهی و شناخت فرزندان به طور غیر مستقیم نسبت به فواید نماز و نقش آن در زندگی انسان

2- مشاوره با علماء ، روانشناسان كه در این زمینه مهارت دارند.

3- زبان نرم و گویا با حكمت و موعظه و گفت و گوی جذاب و دل پسند در باره نماز و عمل به واجبات دینی

4- فراهم كردن امكانات دلپذیر مانند (زیباسازی محل -تهیه عطر - تهیه سجاده ) كوتاه بودن برنامه نماز - تشویق و استمرار آن

5- تمرین عملی یعنی به اتفاق نماز خواندن به این صورت كه پدر و مادر از فرزند بخواهند كه هم زمان با آنها به نماز بایستند و هر چه آنها به زبان جاری كردند او نیز تكرار كند.

6- بردن فرزند خویش به اماكن مذهبی و شركت دادن آنها در نماز جماعت

7- تهیه و نمایش فیلم هایی در باره نماز

8- بررسی شیوه های تربیتی دعوت قرآن كریم به عبودیت و بندگی خداوند بزرگ نیز می تواند نوجوانان و جوانان را نسبت به نماز راغب و علاقمند سازد. و در پایان باید گفت نماز پردازگاه روح ، جویبار      تطهیر كننده ،   روشنایی چشم عارفان ، تكیه گاه مطمئین سالكان و رهپویان و پشتوانه آرامش و تسكین روان انسان است و نماز بهشتی است كه انسان را برای اعتلاء و انبساط درون خویش می آفرید.

منابع :

- روانشناسی پرورشی - دكتر علی اكبر سیف

- كاربرد روانشناسی در آموزش - رابرت بیلر

- نظریه های یادگیری - ارنست هیلكارد

برگرفته از كتاب خانواده و نماز به حكم جمعی از نویسندگان

نوشته شده در تاریخ دوشنبه 7 آذر 1390    | توسط: علی جبارزاده    |    | نظرات()