مقدمه:

یقیناً فوایدی كه در نماز وجود دارد، در هیچ یك از عبادت های دیگر وجود ندارد، هر جمله و هر كلمه و حرف نماز، مملو از نكات مفید و آموزنده است. تاثیری كه در نمازگزار ایجاد می شود و فوایدی كه عاید نمازگزار می شود بر كسی پوشیده نیست عقیده، بینش نمازگزار، زندگی و حیاتش و حتی مرگش خدایی و الهی می گردد، اصلاً وجود جسم و روان نمازگزار مقدس و نمایان می شود. اگر چه آثار و فواید نماز در تمام شئون زندگی عابد مشهود است، اما برخی از آنها به جهان بعد از مرگ او بر می گردد به عبارت دیگر، آثاری كه نماز برجای می گذارد، به دو بخش قابل تقسیم است. بخشی از آن فوایدی است كه در همین دنیا نصیب نمازگزار می شود. بخش دیگر آن مربوط به جهان آخرت است. اما بخش اخروی آن تحت عنوان ((آثار و فواید معنوی و اخروی)) به لحاظ اهمیتی كه دارد، ابتدا مورد تحلیل و بررسی قرار می گیرد و سپس به بعد ((دنیوی)) آن می پردازیم

اثار و فواید معنوی و اخروی:


فواید معنوی را به این خاطر كه اولاً با فواید اخروی ارتباط تنگاتنگ دارند و قابل تفكیك از هم نیستند و ثانیاً فواید معنوی خود به نوعی در سرنوشت اخروی موثر هستند با فواید اخروی در یك جا و تحت عنوان یك بحث، گرد آمده و ادغام شده است.

آنانکه نماز بپا میدارند و زکات می دهند و به خدا و روز قیامت ایمان دارند، به زودی خدا آنان را اجر و ثواب عظیم عطا خواهد کرد.

1- آمرزش گناهان:


نمازگزاران مشمول بخشش و آمرزش گناهان واقع می شوند. ای پیامبر به آن بندگانم كه (در عصیان) اسراف كردند: به نفس خود، بگو هرگز از رحمت خدا ناامید نباشید، البته خداوند همه ی گناهان را (اگر توبه كنید) می بخشد، زیرا او خدایی بسیار آمرزنده و مهربان است. رسول اكرم (ص) فرموده است ((كسی كه به سوی مسجد حركت می كند، هر گامی كه بر می دارد خدای متعال ده ثواب به او می دهد و ده گناه از او می بخشد و مقام او را ده درجه بالا می برد)). از طرفی, نمازگزار در نمازش از خدا طلب مغفرت و آمرزش می كند.

2-نماز كلید بهشت:


عبادت، پاداش آخرت را در پی دارد. بهشت یكی از آنهاست. نماز، بهای بهشت است به عبارت دیگر، بهشتی شدن در گرو نماز است. هر دری كلیدی دارد و كلید در بهشت نماز است. زیرا به فرموده ی پیامبر (ص) هیچ بی نماز و تارك الصلاتی نمی تواند وارد بهشت شود.

3-رستگاری:

نجات و رستگاری از نتایج نماز است. خدا در قرآن در همین زمینه می فرماید: "همانا اهل ایمان رستگار شدند، آنانی كه در نمازشان خاشع و خاضع هستند."


4-اجابت دعا:

نوان وسیله ای در جهت برآورده نمودن نیازهای معقول انسان است. نماز روش و طرز دعا كردن را می آموزد، چون خود نماز دعاست و یا دعاهایی كه در قنوت خوانده می شود. از سوی دیگر، نماز، اجابت دعا را موجب می شود، ((ادعونی استجب لكم))یعنی بخوانی مرا تا اجابت كنم شما را.و یا: ((اجیب دعوه الداع اذا دعان)) اجابت می كنم دعای هر كسی كه مرا بخواند.

 رسول اكرم (ص) فرموده است: ((دعای كسی كه خدا را فراوان یاد كند، پذیرفته می شود. سه كس اند كه خدا دعایشان را رد نمی كند، آنكه فراوان یاد خدا كند و ستمدیده و پیشوای دادگر)).

5- دوستی خدا:


نماز ترجمه ی ((صلواه)) است كه از ریشه ی صله (وصل) به معنی پیوند و رابطه

 است با انجام این اعمال، انسان با آفریدگار توانای خویش، پیوند و ارتباط پیدا می كند. نماز گفتگو با خدا و كلید اتصال با مبدأ است. نمازگزار از جمله ی پرهیزگاران است و پرهیزگاران دوست خدا هستند. پرهیزگار باشید، زیرا خدا با پرهیزگاران است. به فرموده پیامبر (ص) یعنی خداوند گوید تا هنگامی كه بنده ام مرا یاد می كند و لبهایش با نام من می جنبد با او هستم.

6- دوری از فساد:

نماز، انسان را از فحشا و منكرات به دور می دارد. نماز سلاح نمازگزاران در میدان جنگ هواههای نفسانی است. رسول اكرم (ص) در حدیثی چنین فرموده است. ((خداوند فرشته ای دارد كه هنگام نماز بانگ می زند: ای انسانها برخیزید و آتشهایی را كه بر خویش افروخته اید، به وسیله نماز خاموش كنید)) نماز نه تنها از گناه جلوگیری می كند، بلكه آلودگی هایی كه بر اثر گناه، دنیا پرستی، هواپرستی و ... روح و جان آدمی را تیره كرده اند، با خورشید تابان و چشمه ی زلال نماز، پاك و پاكیزه می گردند.

7-دوری از تكبر:

نماز، غرور شكن است، نماز داروی بیماران متكبر مغرور و خودخواه است. نماز، روح فروتنی و عبودیت را در ما زنده می كند و ما را خاشع و خاضع بار می آورد.

8-رهایی از دنیا:

نماز دلهای غافل از یاد خدا را بیدار می كند و به نمازگزارانی كه هدف آفرینش خود را فراموش كنند و غرق در زندگی مادی و لذت های زود گذر شوند، اخطار می دهد و آنها را بیدار می كند. به وسیله ی نماز انسان به راحتی و رغبت دل از دنیا می كند.

 نماز برای چند لحظه، ما را از این دنیا و از یاد آن بیرون می برد و به دنیای دیگر سیر می دهد. در روایت است كه: در جنگ صفین تیری بر پای مبارك حضرت علی (ع) فرو رفت كه اگر می خواستند در شرایط عادی آن را بیرون آورند، از شدت درد و ناراحتی آن حضرت، میسر نبود. به حضرت امام حسن (ع) جریان را عرض كردند. فرمود: ((صبر كنید تا پدرم به نماز بایستد زیرا در آن حال چنان از خود بی خود می شود كه متوجه نمی گردد)). پس به دستور امام حسن (ع) در آن حال تیر را بیرون آوردند پس از نماز حضرت متوجه شد كه خون از پای مباركش جاری است. پرسید چی شده؟ گفتند:

 تیر را در حال نماز از پایتان بیرون آوردیم و این؛ بر اثر حضور قلب در نماز است كه حتی انسان وجود خود را فراموش می كند و همه، دوست می شود.

9-نشاط روح:

صدای اذان: عابدان حقیقی و عاشق را به وجد می آورد، زیرا كه فرا رسیدن لحظه ی دیدار را نوید می دهد، اولیاءالله، برای رسیدن وقت نماز لحظه شماری می كنند. از این روست كه پیامبر اسلام (ص) به بلال فرمود: ((بلال)) ای بلال! ما ر ا از غم و تلخی نجات بخش

اثار و فواید دنیوی نماز

آثاری كه جنبه ی دنیوی دارند، اگر چه به طور قطع از دسته ی اول (آثار معنوی و

 اخروی) منفك نیستند، اما به هر حال آثاری هستند كه تأثیر خود را به طور محسوس و زود هنگام در این جهان نمودار ساخته اند و در بهبود زندگی فردی و اجتماعی قابل توجه اند. اینك به اختصار به ذكر پاره ای از آنها، می پردازیم:

1- ایجاد تكیه گاهی مطمئن:


نماز بزرگترین و محكم ترین تكیه گاهی است كه ما را از سرگردانی، بلاتكلیفی، پوچ گرایی و هیچ انگاری نجات می دهد و ما را در این هستی بیكران دستگیر و

 راهنماست. نماز پشتوانه انسان است در بحران های زندگی و در غم ها و مشكلاتاست، زیرا به انسان قدرت ایمان، اداره و صبر می دهد و او را از ناامیدی می رهاند.

2- آرامش قلب:


نماز:، ذكر خداست و ذكر خدا آرامش دهنده ی قلب هاست: ((الا بذكر الله تطمئن القلوب)) یعنی هان، آگاه باشید كه با یاد خدا، دلها آرام می گیرند. آرامشی كه ادامه ی زندگی و نشاط و سرزندگی بسته بدان است.

 

3- عزت نفس:


تعظیم در برابر خدا، عزت انسان را در پی دارد. اما از سوی دیگر تعظیم در مقابل غیر خدا (انسانهای دیگر، حیوانات، بتها و ...) ذلت و خواری انسان را به دنبال دارد. تعظیم كننده ی در برابر پروردگار هیچ گاه در برابر قدرت های شیطانی و طاغوت های پوشالی قد خم نمی كند و زیر بار ولایت ظالمان و ستمگران نمی رود و این عزت نفس از اعجاز نماز است. پیامبر (ص) فرموده است ((كسی كه ولایت ظالمان را بپذیرد، نمازش قبول نیست)).


4- اتحاد:

نماز، عامل وحدت بخش است. ((و نماز را بپای دارید زكات را بدهید و همراه ركوع كنندگان، ركوع كنید)). فواید اتحاد و نتایج آن در جوامع مسلمین بر كسی پوشیده نیست. این اتحاد و همدلی بیشتر در نماز جماعت و علی الخصوص نمازهای جمعه متجلی می شود. اعتقاد به خدای یكتا و رسول گرامی (ص)، داشتن قبله ی مشترك، قرآن و كتاب آسمانی مشترك، زبان و عبادت مشترك و ... وحدت و پیوندی نا گسستنی ایجاد كرده كه می تواند در مقابل همه ی دشمنان اسلام و مسلمین, سدی نفوذ ناپذیر تشكیل دهد.

5- نظم و انضباط:

نماز عامل ایجاد نظم و انضباط است، زیرا لازمه نماز، رعایت نظم و انضباط است و این نظم به تدریج در زندگی و امور روزمره رسوخ می كند. جهت وقت نماز نظم آفرین است. در آیات و روایات متعدد، انسان به نماز اول وقت سفارش شده است. نماز اول وقت هم زمان های مخصوصی دارد و رعایت اینها، نظم می بخشد: چنان نماز را در وقت خودش بخوان كه گویی نماز آخرین است. رعایت ترتیب در نماز به ما می آموزد كه هر كاری در زمان و مكان خویش انجام گیرد.

6- نظافت و پاكیزگی:

نظافت یكی دیگر از آثار نماز است، زیرا اولاً بدون رعایت نظافت نماز صحیح نیست، ثانیاً نماز بدون نظافت صحیح نیست.

7- رعایت حقوق دیگران:

لباس، مكان و آبی كه با آن وضو می گیرید، نباید غصبی باشد و مباح بودن آنها نشانه ی رعایت حقوق دیگران است، به عبارت دیگر، در صورت ظلم و تجاوز به حقوق دیگران، نماز صحیح نخواهد بود.

8- احترام به پدر و مادر:

نمازگزار به پدر و مادر احترام نموده، همواره از زحمات آنان قدردانی می نماید. امام صادق (ع) فرموده است: ((هر كس به پدر و مادر خود از روی خشم و عصبانیت نگاه كند، خداوند نماز او را نمی پذیرد، اگر چه پدر و مادرش در حق او ناروا كرده باشند))

9- رعایت پوشش اسلامی:

رعایت پوشش مناسب اسلامی لازمه ی نماز است، زیرا بدون داشتن پوشش لازم هم نماز قابل قبول نخواهد بود و هم غیر از آن موجب پدید آمدن بسیاری از انحرافات و مفاسد در جامعه می شود.

10- استحكام بنیان خانواده:

نماز بنیان خانواده را مستحكم می سازد، زیرا نماز باعث می شود؛ انسان اخلاقی قرآنی و دینی و نمازی داشته باشد و از طرفی جلب رضایت همسر جهت قبولی نماز، لازم است. رسول اكرم (ص) فرموده است: ((نماز كسی كه همسرش از او ناراضی باشد، قبول نیست))

11- جلب اعتماد مردم:

نماز انسان را متعهد می سازد. به عبارت دیگر، انسانهای بی نماز قابل اعتماد و

 اطمینان نیستند و بدین خاطر مردم كمتر با آنها رفت و آمد، داد و ستد و معاشرت می كنند به قول سعدی:


12-
آشنایی با مسائل سیاسی و اجتماعی جهان:

یكی دیگر از آثار نماز، آگاهی از مسائل روز جهان است و این مهم در خطبه ی دوم نمازهای جمعه به دست می آید. حضرت اما خمینی (ره) به مناسبت عید فطر سال 1358 در سخنانی فرموده اند:

((... اسلام دین سیاست است، دینی است كه در احكام آن سیاست به وضوح دیده می شود. هر روز اجتماع در تمام مساجد كشورهای اسلامی از شهرستان ها گرفته تا دهات و قراء و قصبات چند مرتبه بر پا می شود تا اینكه مسلمین از احوال خودشان و حال مستضعفان اطلاع پیدا كنند و از طرفی هر هفته یك اجتماع بزرگ تشكیل می شود، تا نماز جمعه كه مشتمل بر دو خطبه است و در آن باید مسایل روز و احتیاجات كشور از جهات سیاسی، اجتماعی و ... طرح شود، بر پا گردد)).

13- آرامش روانی:

در نماز، انسان در برابر خدای بزرگ، قادر و توانا قرار می گیرد، خدایی كه بر تمام ذرات هستی، حاكم و مدبر امور آسمان و زمین است، خدایی كه مرگ و زندگی، رزق و روزی، سلامت و سعادت ما در دست اوست. این ایستادن خاضعانه در برابر خداوند به انسان نیروی معنوی می دهد كه آرامش قلبی و امنیت روانی در او ایجاد می كند، چون انسان در نماز همه ی مشكلات دنیا را فراموش می كند و یاد خدا و آیات قرآن را بر زبان می آورد، باعث ایجاد حالتی از آرامش روانی و آسودگی عقل می گردد. این آرام سازی و آرامش روانی ناشی از نماز، تأثیر بسزایی در كاهش تشنجات عصبی _ ناشی از فشار زندگی _ دارد. دكتر توماس هاسلوپ گفته است: ((من به عنوان یك پزشك می گویم مهمترین وسیله ی ایجاد آرامش در روان و اعصاب انسان كه تاكنون شناخته ام، نماز است.))

دانستیم كه نماز بزرگترین و پرثمرترین عبادت ها و افضل الاعمال است. فواید و آثاری كه از طریق برپایی این عبادت، متوجه نمازگزار می شود، حقیقتاً نا محدود و غیر قابل شمارش اند. نماز، خوان نعمتی است كه گسترده شده ، پر از رحمت و بركت و احسان و سعادت است. راستی چرا ما از ریزه خواران این خوان عظیم نباشیم؟ چرا از گل های بهشتی آن طبق بر نگیریم؟چرا نماز نخوانیم تا هم در دنیا و هم در آخرت سعادت مند شویم؟

نوشته شده در تاریخ جمعه 4 آذر 1390    | توسط: علی جبارزاده    |    | نظرات()